Cây chai lá cong là cây gì? Loài gỗ quý hiếm chỉ còn vài cá thể ngoài tự nhiên ở Việt Nam

Giữa những đồi cát ven biển thuộc xã Xuân Cảnh, tỉnh Đắk Lắk ngày nay, vẫn còn tồn tại một loài cây cổ thụ cực kỳ quý hiếm mang tên chai lá cong. Đây không chỉ là một loài thực vật đặc hữu có giá trị sinh học cao mà còn được xem như “báu vật rừng xanh” bởi số lượng ngoài tự nhiên hiện còn rất ít. Những cây cổ thụ còn sót lại đang được người dân địa phương âm thầm bảo vệ suốt nhiều năm qua như một phần ký ức và lịch sử của vùng đất ven biển miền Trung.

Hiện nay, chai lá cong được các nhà khoa học đánh giá là một trong những loài thực vật nguy cấp có nguy cơ tuyệt chủng rất cao. Chính vì vậy, việc nghiên cứu, bảo tồn và nhân giống loài cây quý này đang nhận được sự quan tâm đặc biệt từ giới khoa học, ngành lâm nghiệp và cả những nhà vườn cung cấp cây giống chuyên về cây lâm nghiệp quý hiếm.

Cây chai lá cong là cây gì?

Chai lá cong có tên khoa học là Shorea falcata Vidal, thuộc họ Dầu Dipterocarpaceae. Đây là loài cây gỗ lớn đặc hữu của Việt Nam và được xếp vào danh mục đỏ của thế giới ở mức nguy cấp cao.

Loài cây này có tốc độ sinh trưởng rất chậm, tuổi thọ lâu năm và khả năng thích nghi đặc biệt với điều kiện khô hạn ven biển. Thân cây thường cao lớn, vỏ dày, tán rộng và bộ rễ bám sâu giúp cây tồn tại được trên các đồi cát nhiều gió.

Điểm đặc biệt của chai lá cong là phần lá hơi cong nhẹ, phiến lá dày và có màu xanh đậm. Chính đặc điểm này đã tạo nên tên gọi riêng biệt cho loài cây quý hiếm này.

Theo các nghiên cứu lâm học, chai lá cong từng xuất hiện ở nhiều khu vực ven biển miền Trung Việt Nam. Tuy nhiên, do khai thác quá mức và môi trường sống bị thu hẹp, số lượng cây ngoài tự nhiên hiện nay còn cực kỳ ít.

Loài gỗ quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng cao

Theo thông tin từ Viện Tài nguyên và Môi trường thuộc Đại học Huế, hiện cả nước chỉ còn khoảng 13 cây chai lá cong cổ thụ ngoài tự nhiên. Trong đó, riêng khu vực xã Xuân Cảnh, tỉnh Đắk Lắk hiện còn khoảng 10 cây.

Con số này cho thấy mức độ quý hiếm và nguy cấp của loài cây đặc hữu này. Đáng chú ý, số lượng cây đã giảm so với những năm trước do nhiều nguyên nhân khác nhau, đặc biệt là tác động từ môi trường và con người.

Một cây cổ thụ từng bị ngã đổ trong mùa mưa do chắn ngang đường dân sinh nên đã bị người dân cưa xẻ để dọn đường. Tại hiện trường hiện chỉ còn lại phần gốc cây, khiến giới nghiên cứu không khỏi tiếc nuối.

Với số lượng cực kỳ ít như hiện nay, chai lá cong không chỉ có giá trị về mặt sinh thái mà còn mang ý nghĩa rất lớn trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại Việt Nam.

Khu vực phân bố hiếm hoi của cây chai lá cong

Hiện nay, các cây chai lá cong còn lại chủ yếu phân bố tại thôn Hòa Phú, xã Xuân Cảnh, tỉnh Đắk Lắk. Khu vực này trước đây thuộc thị xã Sông Cầu của tỉnh Phú Yên cũ.

Theo khảo sát thực địa, các cây được phân bố thành hai cụm chính cách nhau khoảng 150 mét.

Tại tiểu khu V1-5 hiện có hai cây cổ thụ lớn với đường kính thân từ 70 đến 90cm, chiều cao khoảng 14 đến 16m và tán cây rộng từ 8 đến 12m.

Hai cây này hiện vẫn sinh trưởng bình thường, tuy nhiên khu vực xung quanh chưa phát hiện cây con tái sinh tự nhiên từ hạt.

Tại khoảnh 5, tiểu khu 28 hiện còn tám cây với kích thước khác nhau, đường kính từ 15 đến 80cm và chiều cao dao động từ 4 đến 16m.

Trong số này có sáu cây đang phát triển ổn định, một cây bị cưa ngang thân có nguy cơ gãy đổ và một cây khác đã bị ngã do sạt lở đồi cát.

Đáng lo ngại là khu vực quanh các cây cổ thụ gần như không xuất hiện cây non tái sinh tự nhiên, cho thấy khả năng duy trì quần thể ngoài tự nhiên của loài cây này đang gặp rất nhiều khó khăn.

Gỗ chai lá cong quý hiếm như thế nào?

Không chỉ quý hiếm về mặt sinh học, chai lá cong còn nổi tiếng là loại gỗ cực kỳ bền chắc và có giá trị kinh tế cao.

Theo những người dân lớn tuổi tại địa phương, trước đây gỗ chai lá cong thường được sử dụng để đóng tàu thuyền, làm cột nhà, kèo gỗ và nhiều vật dụng quan trọng trong gia đình.

Điểm đặc biệt của loại gỗ này là càng để lâu càng cứng chắc, khả năng chịu lực và chống mối mọt rất tốt.

Chính vì chất lượng gỗ vượt trội nên trong quá khứ, nhiều cây chai lá cong đã bị khai thác mạnh khiến số lượng ngoài tự nhiên giảm nghiêm trọng.

Hiện nay, người dân địa phương xem những cây còn sót lại như một phần lịch sử của vùng đất nên hầu như không ai có ý định khai thác hay chặt hạ nữa.

Ký ức của người dân địa phương về loài cây cổ thụ

Đối với nhiều người dân sống tại xã Xuân Cảnh, chai lá cong không chỉ là một loài cây quý mà còn gắn liền với tuổi thơ và ký ức của cả một vùng quê ven biển.

Nhiều người lớn tuổi cho biết từ khi còn nhỏ đã thấy những cây cổ thụ này hiện diện giữa làng.

Bà Trịnh Thị Xuân, một người dân sống tại thôn Hòa Phú chia sẻ rằng trước đây người dân từng sử dụng gỗ chai lá cong để đóng tàu và làm vật dụng sinh hoạt vì độ bền rất cao.

Tuy nhiên, theo thời gian, khi số lượng cây ngày càng ít đi, cộng đồng địa phương bắt đầu ý thức rõ hơn về giá trị của loài cây quý này và chủ động bảo vệ các cây còn lại.

Sự tự giác của người dân chính là yếu tố quan trọng giúp những cây cổ thụ quý hiếm này tồn tại cho đến ngày nay.

Khó khăn trong công tác bảo tồn chai lá cong

Dù có giá trị rất lớn nhưng công tác bảo tồn chai lá cong hiện vẫn còn gặp nhiều khó khăn.

Theo Hạt Kiểm lâm khu vực Đồng Xuân, trước đây từng có nhiều đề tài nghiên cứu và dự án bảo tồn loài cây này. Tuy nhiên hiện nay các hoạt động đó gần như không còn được duy trì thường xuyên.

Việc bảo vệ cây hiện chủ yếu dựa vào ý thức tự quản của cộng đồng dân cư địa phương, trong khi các giải pháp quản lý lâu dài vẫn chưa được triển khai đồng bộ.

Một trong những thách thức lớn nhất là khu vực cây sinh trưởng nằm trên đồi cát bay có nền đất yếu, thường xuyên xảy ra hiện tượng xói lở và sạt cát ảnh hưởng trực tiếp đến bộ rễ và khả năng phát triển của cây.

Ngoài ra, tốc độ sinh trưởng quá chậm và khả năng tái sinh tự nhiên thấp cũng khiến việc phục hồi quần thể gặp nhiều khó khăn.

Định hướng bảo tồn và nhân giống loài cây quý hiếm

Trước nguy cơ tuyệt chủng ngày càng cao, ngành kiểm lâm địa phương đã đề xuất nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và phát triển chai lá cong trong thời gian tới.

Một trong những giải pháp quan trọng là bảo vệ nghiêm ngặt các cây mẹ hiện còn ngoài tự nhiên để duy trì nguồn gen quý hiếm.

Bên cạnh đó, các cơ quan chuyên môn cũng hướng đến việc thu gom hạt giống để xử lý và nhân giống tại những khu vực có điều kiện sinh trưởng phù hợp.

Nếu quá trình ươm giống thành công, đây sẽ là cơ sở quan trọng để mở rộng quần thể loài cây quý này trong tương lai.

Hiện nay, một số nhà vườn cung cấp cây giống và đơn vị nghiên cứu lâm nghiệp cũng bắt đầu quan tâm đến việc bảo tồn nguồn gen thực vật quý hiếm, trong đó có chai lá cong.

Việc kết hợp giữa nghiên cứu khoa học, bảo tồn tự nhiên và nhân giống có kiểm soát được xem là hướng đi cần thiết để cứu loài cây đặc hữu này khỏi nguy cơ biến mất hoàn toàn ngoài tự nhiên.

Giá trị sinh thái và ý nghĩa bảo tồn của cây chai lá cong

Chai lá cong không chỉ là một loài cây gỗ quý mà còn là minh chứng cho sự đa dạng sinh học độc đáo của hệ sinh thái rừng ven biển Việt Nam.

Sự tồn tại của những cây cổ thụ còn sót lại mang ý nghĩa rất lớn về mặt sinh thái, nghiên cứu khoa học và bảo tồn nguồn gen quý hiếm.

Trong bối cảnh nhiều loài thực vật đang đứng trước nguy cơ biến mất do biến đổi khí hậu và tác động từ con người, việc bảo vệ những loài cây như chai lá cong càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Nếu có chiến lược bảo tồn phù hợp và lâu dài, loài cây quý hiếm này vẫn còn cơ hội được phục hồi và tiếp tục tồn tại cho các thế hệ sau.

Bạn đọc có thể tham khảo thêm nội dung tiếp theo để có cái nhìn đầy đủ và cụ thể hơn: trung tâm nuôi cấy mô thực vật

Trong bối cảnh nhu cầu giống cây trồng ngày càng tăng cao, việc tìm kiếm một đơn vị uy tín chuyên cung cấp cây giống chất lượng, nguồn gốc rõ ràng và ứng dụng công nghệ cao đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của người làm nông nghiệp trên khắp Việt Nam. Vì vậy, ViGen.vn – Trung tâm cây giống ViGen là đơn vị chuyên cung cấp giống cây trồng, giống cây và cây giống Việt Nam ứng dụng công nghệ cao, đặc biệt là cây giống cấy mô, với nguồn cung ổn định từ trại cây giống, trại giống cây trồng đạt chuẩn, phân phối cây giống giá sỉ và bán cây giống qua hệ thống đại lý toàn quốc, giúp khách hàng dễ dàng tìm được địa chỉ mua cây giống uy tín khi cần mua cây giống ở đâu, từ nhà sản xuất cây giống đến nguồn cung cây giống chất lượng cao.